Karcinom dojke i prostate u republici Srbiji

Za zdravlje muškaraca se izdvaja mnogo manje nego za zdravlje žena, iako su muškarci najveći poreski obveznici od kojih se finansira država i zdravstvo, i koji umiru u proseku 5 godina ranije nego žene u Srbiji. Mamografija je standardna zdravstvena dijagnostička procedura koja se osiguranicama pruža besplatno, a u privatnim klinikama košta oko 4000 dinara (Medigroup), dok PSA test (Prostatični Specifični Antigen, tumorski marker) koji u privatnim laboratorijama košta 900 dinara, nije obuhvaćen zdravstvenim osiguranjem. Takodje, u domovima zdravlja na teritoriji Beograda (i verovatno u svim ostalim gradovima) u prvoj dekadi 21. veka ugašene su urološke ordinacije, iako Služba za zdravstvenu zaštitu žena (ginekolog) postoji u svakom.

Ministar Lončar je 2015. izjavio da "U Srbiji godišnje 4.000 žena oboli od raka dojke, dok 1.600 njih izgubi bitku za život" (https://www.blic.rs/vesti/drustvo/loncar-srbija-druga-u-evropi-po-broju-umrlih-od-raka-dojke/meeqv2y) na osnovu podataka Instituta za javno zdravlje "Dr Milan Jovanović Batut" za 2012. godinu. Međutim prema publikaciji istog instituta pod nazivom "Zdravstveno statistički godišnjak republike Srbije 2015", ove brojke su za 2013. godinu 2515 i 1169 (stranica 431 i 435 publikacije). Pošto se radi o uzastopnim godinama, nemoguće je da se u tako kratkom periodu incidencija za 2013. u odnosu na 2012. smanjila za 37% a mortalitet za 27%, posebno što se dostupnost mamografije povećala, pa bi broj novootkrivenih slučajeva trebalo da bude isti ili da raste, a ne da se smanji za više od trećine. Da li se ovde radi o preuveličavanju statistika da bi se tražila veća sredstva za borbu protiv ove nezarazne bolesti? Šta je sa sredstvima za borbu protiv karcinoma prostate koji prema pomenutoj brošuri ima 1508 novih slučajeva i 694 umrlih (stranice 430 i 434)? Takodje šta je sa verovanjem da se u rak dojke ulaže više jer od njega umiru mladje žene nego muškarci od raka prostate, kada ministar Lončar iznosi starosnu strukturu da "od ukupnog broja smrtnih slučajeva više od 10 odsto umrlih zena mladje od 50 godina, a svaka treća žena je starosti od 50 do 64 godine", što implicira da većina slučajeva čine žene preko 65 godina, kao i mušakarci koji umiru od raka prostate!

Ministarstvo zdravlja RS, uz podršku EU, pokrenulo je Nacionalni program organizovanog skrininga (ispitivanja) na najčešće maligne bolesti (karcinom debelog creva, karcinom grlića materice i karcinom dojke). Pogledajmo brojke iz pomenutog izveštaja Instituta za javno zdravlje "Dr Milan Jovanović Batut":
 
novootkriveni umrli
karcinom grlića materice 863 341
karcinom dojke 2515 1169
karcinom debelog creva 1746m + 1117ž 1131m + 680ž
karcinom prostate 1508 694

Iako je incidencija i smrtnost od karcinoma prostate približno dupla od ovih indikatora za karcinom grlića materice, Društvo Srbije za borbu protiv raka (http://www.serbiancancer.org/saznajte-o-raku/skrining) ima stav da su latentnost karcinoma prostate i nedovoljna specifičnost PSA testa osnovne prepreke organizovanju skrining programa za ovo oboljenje. No da vidimo kakva je situacija u svetu. Kao što ističu i protestvuju mnogi aktivisti za prava muškaraca, za istraživanje karcinoma prostate izdvajaju se mnogo manja sredstva nego za karcinom dojke. Pregledom američkog sajta National Cancer Institute (deo National Institutes of Health) https://fundedresearch.cancer.gov možemo videti da je u 2016. bilo finansirano 1829 projekata za karcinom dojke (sa ukupno $519,880,371), i samo 941 za karcinom prostate (uloženo samo $240,985,347) - skoro duplo manji broj projekata, i više nego duplo manja sredstva. U Velikoj Britaniji (UK) je taj odnos čak i veći, 3:1:
 

Koje su posledice ovog disbalansa ulaganja u istraživanje, skrining i lečenje? Od 1999. godine broj žena u Velikoj Britaniji koje umiru od karcinoma dojke se stalno smanjuje, dok su smrti od karcinoma prostate još uvek u porastu. Za to vreme napredak u lečenju karcinoma dojke ostvaren je skriningzima, investiranjem u istraživanje, i više od dvostruko većim brojem objavljenih studija u poredjenju sa karcinomom prostate. Tako je 2015. godine broj umrlih od karcinoma prostate prestigao broj umrlih od karcinoma dojke. Evo šta su potom uradili: premijerka Tereza Mej (Theresa May) je u aprilu 2018. objavila ulaganje od 75 miliona funti u istraživanje i pomoć hiljadama obolelih od karcinoma prostate da dobiju lečenje ranije i brže (https://inews.co.uk/news/health/theresa-may-prostate-cancer-major-research-plan/). Da li i Srbija treba da podje ovim putem, za početak barem uključivanjem PSA testa u standardnu zdravstvenu zaštitu za sve osiguranike?
 

Mihailo Alić
www.ultrahome.in.rs/muska